Werk en sociale economie

Uitzendwerk wordt vaak naar voren geschoven als een kans voor mensen in armoede om toegang te krijgen tot de arbeidsmarkt. Bovendien gaat men er prat op dat uitzendarbeid een opstap is naar duurzame tewerkste! lling. Toch leren we uit de ervaringen van mensen in armoede dat uitzendwerk geen antwoord biedt. Het Vlaams Netwerk vond een aantal centrale oorzaken die verklaren waarom uitzendarbeid voor hen vaak geen soelaas brengt.

Wij vragen dan ook dat de toeleiding naar uitzendwerk gebeurt met de nodige zorg en voorzichtigheid. Men moet erkennen dat niet iedereen terecht kan in uitzendarbeid en niet iedereen het meest gebaat is met uitzendarbeid. Voor die mensen moet gezocht worden naar alternatieven.

Bovendien moeten mensen die ver verwijderd zijn van de arbeidsmarkt kunnen rekenen op begeleiding, ondersteuning en vorming,  zodat zij op korte en lange termijn de vruchten van uitzendwerk kunnen plukken. Dit vraagt zowel van de arbeidsmarktbemiddelaar, de uitzendsector, de gebruikers en de overheid (op vlak van regulering) de bereidheid om extra inspanningen te doen. Het Vlaams Netwerk biedt alvast enkele adviezen tav de verschillende actoren en is steeds bereid om hierover in dialoog te gaan. Voor meer info: samira.castermans@netwerktegenarmoede.be

Lees hier onze beleidsnota.

Gelijke kansen op werk, een principe waar niemand tegen is, maar in de realiteit blijven veel mensen met hun kop tegen de muur lopen in hun zoektocht naar werk. In september 2011 telde de VDAB 200.140 niet-werkende werkzoekenden, maar liefst drie vierde van hen behoort tot minstens één kansengroep, waaronder vijftigplussers, allochtonen, laaggeschoolden, personen met! een arbeidshandicap . Hoewel ‘leven in armoede’ geen criterium is bij de VDAB om tot een kansengroep te horen, kijken mensen in armoede even goed aan tegen hoge drempels op de arbeidsmarkt. Een job vinden en behouden blijkt een moeilijke opgave. Bovendien moeten heel wat mensen in armoede werken in precaire arbeidsomstandigheden. Die laatste groep wordt nog vaker vergeten dan de eerste, stelt het Vlaams Netwerk vast in een artikel in aanloop naar het Vlaamse ACV-congres van 2013.

Lees hier het volledige artikel.

Tegenwoordig wordt het vrijwilligerswerk meer en meer maatschappelijk erkend en gewaardeerd. Het Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen kan deze positieve evolutie alleen maar toejuichen. Vrijwilligerswerk biedt immers heel wat kansen, zowel voor de vrijwilliger als voor verenigingen, organisaties, diensten… die vrijwilligers inzetten. Uit de ervaringen van mensen in armoe! de blijkt we! l dat het vrijwilligerswerk aan enkele voorwaarden moet voldoen, opdat het een meerwaarde kan zijn voor mensen in armoede. Succesfactoren zijn: vrijwilligheid, op maat, waardering en erkenning, groeimogelijkheden, zorg en begeleiding en een menswaardig inkomen.

Naast een groeiende waardering voor vrijwilligerswerk, zien we ook een andere tendens. Vrijwilligerswerk wordt door allerlei diensten almaar vaker gebruikt als instrument voor ‘activering’. Vrijwilligerswerk wordt dan gebruikt met het oog op sociale of economische activering, als middel ter bevordering van maatschappelijke integratie of als een eerste voorbereidende stap richting tewerkstelling. Hoewel dit waarschijnlijk vanuit goede bedoelingen geïmplementeerd wordt, stellen we ons ernstige vragen bij zo’n benadering van vrijwilligerswerk. Die aanpak zet immers de deur open voor heel wat valkuilen. Daarom pleit het Vlaams Netwerk ervoor dat vrijwilligerswerk niet ingezet wordt als ‘activeringstool’, maar dat het op zichzelf erkend en in zijn waarde gelaten wordt.

Lees hier de volledige visietekst van het Netwerk tegen Armoede over ‘Vrijwilligerswerk & Activering’. die tot stand kwam in onze overleggroep werk & sociale economie. Voor meer info, kunt u terecht bij samira.castermans@netwerktegenarmoede.be.

Het Vlaams Netwerk vreest dat mensen in armoede nog maar eens geraakt worden in hun kansen op mobiliteit en werk door het besparingsplan van de NMBS. Vaak hebben ze geen wagen en zijn ze dus aangewezen op het openbaar vervoer om zich naar het werk (of naar een sollicitatie) te verplaatsen of om mensen te ontmoeten en aan activiteiten deel te nemen. Met de sluiting van loketten werpt de NMBS nog een bijkomende drempel op.

Lees hier de volledige tekst van het opiniestuk dat deze week in verkorte versie in De Morgen en De Standaard verscheen.

De Vlaamse regering keurde begin juli een nieuw beleidskader goed rond arbeidszorg, samengebracht in de conceptnota 'Van arbeidszorg naar een nieuw geïntegreerd beleidskader W². Dat nieuwe beleidskader was een belangrijk engagement in het Vlaams regeerakoord, zeker ook voor het Vlaams Netwerk. Een eenduidig kader ontbrak immers tot nu toe, met allerlei misvattingen, knelpunten, overlappingen, gebreken, ... tot gevolg. We lazen de conceptnota dus met veel belangstelling. Helaas roept die meer vragen op dan ze beantwoordt.

Het beleidskader reikt veel verder dan de huidige initiatieven binnen de arbeidszorg. Het moet ondersteuning op maat bieden aan personen die niet, nog niet of niet meer in staat zijn betaalde arbeid te verrichten. Einddoel is om die mensen optimaal te laten participeren in de maatschappij, indien mogelijk op de arbeidsmarkt. Daarvoor moeten werk en welzijn nauw samenwerken. Om te bepalen welke ondersteuning iemand nodig heeft, vertrekt men vanuit een participatieladder, met verschillende participatietreden, gaande van isolatie over deelname aan arbeidszorg (of w²-werkvloer) en vrijwilligerswerk, tot betaalde arbeid met en zonder ondersteuning.

Die verruiming van het kader heeft geleid tot nog meer vragen en onduidelijkheden. Onze volledig uitgeschreven reactie vindt als bijlage. Naast arbeidszorg duikt ook vrijwilligerswerk in de nota op als activeringsmiddel. Volgens ons is vrijwilligerswerk per definitie vrijwillig en is het ook veel meer dan 'onbetaalde arbeid'. Wij vrezen dat vrijwilligerswerk met dit kader net dreigt te verwateren tot pure onbetaalde arbeid. Dat kan, juist in het Europees Jaar van de Vrijwilliger, niet de bedoeling zijn. Daarom pleiten wij ervoor om vrijwilligerswerk uit de activering, en dus ook uit dit beleidskader te houden en zijn eigenheid te respecteren. Dit blijft onze bekommernis en we hopen dat we hiervoor voldoende steun vinden bij andere partners.

U vindt ons volledige standpunt hier.

Belgische politici hebben zich de voorbije week gebogen over de 17 miljard euro die tegen 2015 gezocht moet worden om een begroting in evenwicht te behalen. Eén van de hefbomen die door tal van politici naar voren wordt geschoven is meer mensen aan het werk krijgen. Op de vraag ‘hoe men dit wil realiseren’ verwijzen sommige politici vol enthousiasme naar het Duitse arbeidsmarktmodel, als het voorbeeld van jobcreatie en het verminderen van de werkloosheid. Het Duitse arbeidsmarktmodel bestaat uit 4 krachtlijnen:

• Beperk de werkloosheidsuitkering tot 1 jaar
• Beperk de loonstijgingen
• Installeer flexibile werkregimes
• Creëer meer laagbetaalde jobs

En het lijkt op het eerste zicht met succes, want in 5 jaar zijn er maar liefst 2,5 miljoen minder werklozen in Duitsland. Toch is er een serieuze keerzijde, en die vergeten de Belgische politici wel eens te vermelden: het stijgende aantal werkende armen. (zie o.a. "Een job zonder inhoud voor 8 euro bruto per uur", DS 28/05/2011)
In Duitsland zijn er maar liefst 6,5 miljoen werkende armen, werknemers die moeten overleven met een brutoloon onder de 1.500 euro. Een dramatisch gevolg van het arbeidsmarktmodel, zowel voor het individu, maar evenzeer voor de samenleving (want die 6,5 miljoen mensen betalen ook minder belastingen.) Bovendien vallen de langdurige werklozen (meer dan 1 jaar) terug op heel lage steunpremies, die hen dwingen tot een leven in armoede en die hun afstand tot de arbeidsmarkt zo vergroot, dat ze nog met moeite uit de werkloosheid geraken. Is dat waar onze Belgische politici naar streven?

De Vlaamse overheid is bezig met de ontwikkeling van een geïntegreerd kader voor arbeidszorg. Het Vlaams Netw erk en de overleggroep werk en sociale economie heeft nu een voorzet gedaan voor dit kader. In bijlage vindt u onze visienota over arbeidszorg.

In de week van de vrijwilliger werden vrijwilligers volop in de bloemetjes gezet. Verdiend! Heel wat organisaties, verenigingen, buurthuizen, diensten hangen in belangrijke mate af van de inzet van vrijwilligers. Ook de vele mensen in armoede die zich vrijwillig inzetten, ondermeer binnen verenigingen waar armen het woord nemen, willen we bij deze uitdrukkelijk danken voor hun inzet!
Het is een goede zaak dat het vrijwilligerswerk tegenwoordig in de kijker wordt geplaatst. Zo is 2011 uitgeroepen tot het Europees jaar van het Vrijwilligerswerk. We kunnen dit alleen maar toejuichen. Tegelijkertijd zien we dat vrijwilligerwerk niet alleen erkend wordt in zijn waarde maar als maar meer door allerlei diensten gebruikt wordt als instrument, ook in naam van armoedebestrijding. Het Vlaams Netwerk stelt zich hier vragen bij. Vrijwilligerswerk is immers geen tool maar waardevol op zichzelf. U vindt ons volledige standpunt in bijlage.

De nieuwsdienst van de VRT berichtte vorige week over het jaarlijkse armoederapport van de Universiteit Antwerpen. Dit rapport wordt morgen aan het brede publiek voorgesteld. Daaruit blijkt dat 10,1 procent van de Vlamingen arm is, en dat bij de Vlamingen met een baan dat maar 4,6 procent is, bij werklozen daarentegen 19,1 procent. Op basis hiervan besluit de berichtgever dat een baan het beste instrument is tegen armoede. Het Vlaams Netwerk van Verenigingen waar Armen het woord nemen vindt dat men met dit besluit toch wel kort door de bocht gaat.
Wie werk aanduidt als hét middel in de strijd tegen armoede, gaat er vanuit dat armoede louter een inkomensprobleem is. Voldoende inkomen is een noodzakelijke voorwaarde om uit armoede te geraken, maar het is niet voldoende. Armoede is namelijk meer dan een gebrek aan inkomen, het is uitsluiting op verschillende maatschappelijke domeinen, op vlak van gezondheid, huisvesting, onderwijs, vrijetijdsbesteding…. De verwevenheid van problemen op diverse levensdomeinen bepaalt dan ook in sterke mate het armoedebestrijdend potentieel van werk. Als je een alleenstaande werkloze moeder bent, die vanuit haar vorig huwelijk nog een schuldenberg met zich meedraagt, drie kinderen moet opvoeden, waarvan één met een slechte gezondheid, een ander die schoolmoe is, die van de ene dienst naar de andere moet hollen om diverse zaken te regelen en/of te bekomen (zoals het omniostatuut, voedselpakketten, budgetbeheer…) , dan is het meteen duidelijk dat enkel het h ebben van een job geen afdoend antwoord kan bieden. Tewerkstelling in sé is dus onvoldoende om mensen in armoede uit de nood te helpen. Een sterk armoedebestrijdend verhaal focust naast werk, ook op vooruitgang op andere domeinen en dient aandacht te hebben voor het versterken van mensen.

Ook gaat de berichtgeving nogal licht over de problematiek van werkende armen. Een job kan een degelijk inkomen, een sociaal netwerk, een zinvolle dagbesteding.. bieden. We zien echter in de praktijk dat mensen in armoede vaak toegang hebben tot jobs die kortstondig, ongezond, zwaar en/of slecht betaald betaald zijn. De instabiliteit en onzekerheid, dat hiermee gepaard gaat, verzwaren de armoedeproblematiek eerder, dan het op te lossen. Een job kan dus pas een hefboom zijn om uit de armoede te geraken, als het een kwaliteitsvolle, duurzame, goed betaalde job is, op maat van de werkende.
Uit het armoederapport van de Universiteit Antwerpen blijkt ook dat 4,6 van de Vlamingen die werken, in armoede leven. 4,6% lijkt qua percentage misschien niet veel, maar hoeveel werkende armen zijn dit in absolute cijfers? Bovendien komt men tot die 4,6 % werkende armen, door zich te baseren op het loon. Terwijl het loon niet de enige indicator is voor armoede. Tal van andere factoren bepalen de armoedeproblematiek: zoals schulden, een zwakke gezondheid en dus hoge ziektekosten, slechte huisvesting… Ook lijkt er een stijgende evolutie te zijn in het aandeel werkende armen. In het jaarboek Armoede en Sociale uitsluiting van 2009 was er immers nog maar sprake van 4,0 % werkende armen. We stellen ons ernstige vragen met deze problematische evolutie, dat zeker het verder onderzoeken waard is. We vragen ons ook af in welke mate het strenge activeringsdiscours een rol hierin speelt. Het dwingt mensen een job aan te nemen, die in sommige gevallen zelfs de leefsituatie versle chterd. Of het leidt tot schorsing van de werkloosheidsuitkering of leefloon, wat alleen maar leidt tot een versterking van de armoedeproblematiek en uitsluiting, en niet onbelangrijk, de schorsing vergroot ook de afstand (van geschorsten) tot de arbeidsmarkt. Mensen komen namelijk in zo'n complexe armoedeproblematiek terecht, dat er zelfs geen ruimte meer is om nog maar te denken aan een job.

We willen afsluiten met volgende conclusie. Een kwaliteitsvolle job kan mensen inderdaad beschermen tegen armoede. Echter bij mensen uit generatiearmoede of met een langdurige armoedeproblematiek zal een goede job onvoldoende zijn om uit de armoede te geraken. Om mensen in armoede, de meest kwetsbaren, uit armoede te helpen, dient er ingezet te worden op een integrale benadering, waarbij een kwaliteitsvolle, duurzame job slechts één van meerdere instrumenten zal zijn.